Phát hiện sớm bệnh sa
sút trí tuệ ở người cao
tuổi
Trung bình cứ sau 10 năm,
tỷ lệ mắc bệnh Alzheimer lại
tăng lên gấp 4 lần. Ở nhóm
tuổi 60-64, tỷ lệ mắc bệnh là
1% thì ở nhóm 70-74 là 4%,
80-84 là 16%.
Trước thực tế đó, Viện lão
khoa Việt Nam đã thành lập
đơn vị nghiên cứu chuyên
sâu để khám, điều trị và
nghiên cứu về trí nhớ và sa
sút trí tuệ (SSTT). Chúng tôi
đã có cuộc trao đổi với
PGS.TS. Phạm Thắng, Viện
trưởng Viện lão khoa về
vấn đề này.
PV: Xin ông cho biết hoạt
động của đơn vị nghiên cứu
trí nhớ và SSTT?
PGS.TS. Phạm Thắng:
Chúng ta đang chứng kiến
một cuộc cách mạng về
tăng tuổi thọ. Sống lâu hơn,
chúng ta sẽ phải đương đầu
vớimột bệnh được coi là
thảm họa của thời đại, nhất
là đối với người cao tuổi, đó
làbệnh Alzheimer hay còn
họi là bệnh SSTT. Đây là bệnh
thoáihóa thần kinh mắc
phải, biểu hiện bằng giảm
trí nhớ và những rối loạn
nhận thức khác kèm theo
các thay đổi về hành vi, gây
ảnh hưởng nghiêm trọng
đến lao động, sinh hoạt
hằng ngày của người bệnh.
Bệnh tiến triển nặng dần và
không hồi phục.
Tuy vậy hiện nay bệnh này
vẫn chưa được cộng đồng
quan tâm. Bản thân bệnh
nhân khi có những biểu
hiện của suy giảm trí nhớ
cũng không chú ý lắm, nhiều
ngườicho là biểu hiện bình
thường của tuổi già. Ngay
cả khi bệnh đã tiến triển
nặng họ cũng không biết
mình nên đi khám ở đâu?
khám chuyên khoa tâm
thần, thần kinh hay lão
khoa? vì lĩnh vực này nằm ở
giaothoa của nhiều chuyên
ngành khác nhau. Vì thế
chúng tôi đã thành lập đơn
vị nghiên cứu trí nhớ và
SSTT với sự tham gia của
nhiều chuyên gia về lão
khoa, thần kinh, tâm thần và
sinh họcphân tử nhằm đưa
ra một cách tiếp cận mới.
Trước hết, đây là một dạng
phòng khám chuyên khoa
về trí nhớ và SSTT. Tại đây
các bác sĩ chuyên khoa lão
khoa, tâm thần, thần kinh sẽ
phối hợp khám xét, làm các
trắc nghiệm thần kinh, tâm
lý để chẩn đoán, điều trị và
quản lý bệnh nhân.
Đây cũng là một trung tâm
để tiến hành các nghiên
cứu chuyên sâu về trí nhớ
và SSTT. Trong giai đoạn
hiện nay, chúng tôi tập
trung chuẩn hóa các bộ trắc
nghiệm thần kinh tâm lý
phù hợp với điều kiện Việt
Nam, sau đó sẽ tiến hành
các nghiên cứu dịch tễ
nhằm tìm hiểu tỷ lệ mắc của
suy giảm nhận thức nhẹ và
SSTT ở nước ta, tìm hiểu các
đặc điểm lâm sàng, cận lâm
sàng các thể bệnh hay gặp
ở nước ta để đề ra các giải
pháp phòng chống bệnh
một cách có hiệu quả nhất.
Ngoài ra, đơn vị còn là nơi
tiến hành các hoạt động
giảng dạy, đào tạo cán bộ, là
nơi tiếnhành hội chẩn, sinh
hoạt khoa học, trao đổi kinh
nghiệm với các đơn vị khác,
phổ biến kiến thức về suy
giảm nhận thức và SSTT,
hợp tác quốc tế.
PV: Khi có các dấu hiệu như
thế nào cần đến các cơ sở
chuyên khoa để khám bệnh
này?
PGS.TS. Phạm Thắng: 7
dấu hiệu cảnh báo bệnh
Alzheimer là:
- Hỏiđi hỏi lại mãi cùng một
câu hỏi.
-Kể đi kể lại mãi cùng một
câu chuyện, chính xác đến
từng từ.
-Quên cách nấu ăn, cách
sửa chữa hoặc cách chơi bài
- những hoạt động mà
trước đó họ thường xuyên
làm một cách dễ dàng.
-Mất khả năng thanh toán
hoặc cân đối thu chi.
-Bị lạc ở những nơi quen
thuộc hoặc để nhầm chỗ
những đồ vật trong nhà.
- Xaolãng việc tắm rửa, mặc
mãi một bộ quần áo nhưng
cứ khăng khăng là mới tắm
hoặc quần áo vẫn sạch.
-Dựa vào người khác như
vợ (chồng) để quyết định
hoặc trả lời câu hỏi mà
trước đó họ vẫn tự xử lý.
Khicó các triệu chứng trên
cần đến cơ sở chuyên khoa
để khám, phát hiện bệnh và
điều trị sớm.
PV: Trong tương lai, có biện
pháp hữu hiệu hơn để điều
trị được bệnh này hay
không?
PGS.TS. Phạm Thắng: Hiện
nay để điều trị được bệnh
này, người ta đang dùng
các thuốc ức chế
cholinesterase, nhóm thuốc
chống trầm cảm, nhóm ức
chế serotonin và các thuốc
an thần kinh không điển
hình... Mục đích của việc
điều trị bệnh là bảo vệ hoặc
sửa chữa những neuron bị
tổn thương.
Một số hướng nghiên cứu
chính trong việc tìm kiếm
các biện pháp điều trị bệnh
trong tương lai là:
- Ngănchặn việc hình thành
thể ngưng kết bêta -
amyloid: Về mặt nguyên tắc,
nếu chúng ta ngăn chặn
được quá trình hình thành
thể ngưng kết này là chúng
ta có thể cơ bản giải quyết
được sự hình thành bệnh
Alzheimer. Đến nay hướng
nghiên cứu này đã đạt
được một số kết quả khả
quan, trong đó một số chất
đã được đưa vào thử
nghiệm lâm sàng giai đoạn
2 và 3.
-Ngăn chặn quá trình bệnh
lý: Các búi tơ thần kinh gồm
các sợi protein tau
phorphoryl hóa xoắn cuộn
với nhau, do vậy ngăn chặn
được quá trình này sẽ giúp
cho việc điều trị bệnh. Tuy
nhiên, người ta vẫn chưa
xác định được các vị trí có
thể kiểm soát được quá
trình hình thành các búi tơ
thần kinh từ những phân tử
đơn lẻ. Các enzym tau kinaza
đượccho là đích nhưng vai
trò của tau phosphoryl hóa
và các enzym kinase đặc
hiệu trong quá trình hình
thành búi tơ thần kinh vẫn
chưa được biết rõ. Việc tìm
ra các chất ức chế tau
kinase để ứng dụng trong
điều trị bệnh hiện vẫn là
một vấn đề nan giải.
-Điều trị bằng kháng thể
kháng amyloid: Đây là
hướng nghiên cứu đang
thu hút sự quan tâm của
nhiều nhà khoa học trên thế
giới. Người ta giả thiết rằng
vacxin bêta amyloid 42 sẽ
làm tăng đáp ứng miễn dịch
góp phần dọn dẹp và làm
sạch bêta - amyloid. Tuy
nhiên cơ chế của quá trình
này vẫn chưa được làm
sáng tỏ.
-Ngoài ra còn có một số
hướng nghiên cứu dựa trên
các cơ sở dịch tễ học như
sử dụng các chất chống
viêm không steroid (NSAIDs)
hoặccác thuốc nhóm statin
trong điều trị bệnh
Alzheimer.
Tác giả: Thu Hương
Nguồn: Báo sức khỏe và đời
sống số 851 - Thứ năm
18/8/2005
